Een behandeling met corticosteroïden verandert diepgaand de manier waarop het lichaam omgaat met zout, suiker, vetten en eiwitten. Deze metabole verstoringen zijn niet onbelangrijk: vochtretentie, verhoogde bloedsuikerspiegel, calciumverlies en spierafbraak kunnen soms binnen enkele weken optreden. Het aanpassen van je voeding tijdens een corticosteroïdtherapie is geen kwestie van comfort, het is een maatregel die deze bijwerkingen concreet beperkt.
Eiwitten en corticosteroïden: een onderschatte behoefte tijdens de behandeling
Corticosteroïden versnellen de afbraak van spiereiwitten. Het lichaam put uit zijn reserves om energie te leveren, wat leidt tot zichtbare spierafbraak in de dijen, armen en billen. Eten van “voldoende eiwitten” is niet altijd genoeg.
De recente aanbevelingen van ESPEN voor patiënten met risico op spierverlies benadrukken een eiwitinname die aanzienlijk hoger is dan de basisaanbevelingen. In een context van verhoogde afbraak komen voedingsconsensus overeen op een bereik van ongeveer 1 tot 1,5 g eiwit per kilo aangepast lichaamsgewicht per dag.
Concreet betekent dit dat je bij elke maaltijd een bron van eiwitten moet opnemen: gevogelte, vis, eieren, peulvruchten. Voor de aanbevelingen op Conseils Cuisine, die voedingsrichtlijnen voor corticosteroïdtherapie in detail beschrijven, vormen deze eiwitbronnen de basis van het dieet.
Heb je gemerkt dat je porties vlees of vis voldoende lijken? De uitdaging ligt vooral in de regelmaat: het verdelen van eiwitten over drie maaltijden (en eventueel een snack) bevordert de spieropbouw beter dan alles in één keer bij het diner te concentreren.
Natrium verminderen zonder het bord smakeloos te maken
Corticosteroïden veroorzaken vocht- en natriumretentie, wat zich uit in zwelling van het gezicht, enkels en een verhoogde bloeddruk. Het beperken van zout is de eerste maatregel die door voorschrijvende artsen wordt aanbevolen.
Het probleem is dat de meeste geconsumeerde natrium niet uit de zoutvaatjes komt. Het verstopt zich in bewerkte voedingsmiddelen.
- Vleeswaren, harde kazen en gerookte vissen bevatten hoge hoeveelheden natrium, zelfs in kleine porties.
- Industriële kant-en-klaarmaaltijden, pakjes soep en borrelhapjes bevatten vaak meer zout dan een zelfgemaakte maaltijd.
- Gewoon brood levert een significante dagelijkse bijdrage aan natrium. Kiezen voor zoutloos of verlaagd zoutbrood vermindert mechanisch de natriumlast.
Om het verlies van smaak te compenseren, zijn specerijen en kruiden directe bondgenoten: kurkuma, paprika, tijm, basilicum, knoflook. Deze aromaten geven smaak aan gerechten zonder de vochtretentie te activeren.
Bloedsuikerspiegel onder corticosteroïden: welke voedingsmiddelen dagelijks te verkiezen
Corticosteroïden verhogen de bloedsuikerspiegel, soms aanzienlijk. Dit risico op glycemische onbalans treft ook mensen die voor de behandeling geen diabetes hadden. Het mechanisme is hormonaal: corticosteroïden stimuleren de glucoseproductie door de lever en verminderen de gevoeligheid van cellen voor insuline.
De meest nuttige reflex is om snelle suikers te vervangen door koolhydraten met een lage glycemische index. Volkorenpasta, volkoren basmatirijst, peulvruchten (linzen, kikkererwten) geven hun energie geleidelijk vrij. Groenten, in ruime hoeveelheden bij elke maaltijd, leveren vezels die de suikerabsorptie vertragen.
Fruit blijft aanbevolen, maar sommige verhogen de bloedsuikerspiegel minder dan andere. Bessen, appels en peren zijn te verkiezen boven druiven, zeer rijpe bananen of fruit in siroop. Een portie vers fruit aan het einde van de maaltijd, vergezeld van eiwitten, beperkt de glycemische piek.
Zoete cravings, een direct effect van corticosteroïden
Corticosteroïden beïnvloeden de hypothalamus en stimuleren de eetlust, vooral de behoefte aan zoete en zoute voedingsmiddelen. Dit is geen gebrek aan wilskracht. Het voorbereiden van eiwitrijke snacks (natuurlijke yoghurt, handvol amandelen, hardgekookt ei) helpt deze drang te onderdrukken zonder de metabole onbalans te verergeren.
Calcium, kalium en vetten: drie aandachtspunten
Corticosteroïden verhogen het urinair verlies van calcium en kalium. Bij een langdurige behandeling wordt het risico op osteoporose en spierkrampen reëel.
Voor calcium blijven zuivelproducten de meest toegankelijke bron: yoghurt, kwark, melk. Harde kaas vormt een dilemma omdat het rijk is aan calcium maar ook aan natrium. Verse kazen zoals cottage of ricotta bieden een betere compromis. Mineraalwater met calcium vult de inname aan zonder zout toe te voegen.
Kalium is te vinden in groenten (spinazie, broccoli, champignons), peulvruchten en bepaalde vruchten (banaan, avocado, gedroogde abrikozen). Een dieet rijk aan groenten dekt doorgaans deze behoefte zonder dat er een supplement nodig is.
Vetten: kiezen in plaats van schrappen
Corticosteroïden veranderen het lipidenprofiel en kunnen het cholesterol verhogen. Alle vetten schrappen zou contraproductief zijn. Het doel is om onverzadigde vetten te verkiezen: olijfolie, koolzaadolie, vette vissen (sardines, makreel), noten. Verzadigde vetten uit vleeswaren, gebak en gefrituurd voedsel zijn de vetten die prioriteit hebben om te verminderen.
Deze voedingsaanpassingen verdienen het om besproken te worden met een arts of diëtist, vooral als de corticosteroïdbehandeling langer dan enkele weken duurt. De voorgeschreven dosis, leeftijd en de aanwezigheid van andere aandoeningen veranderen de voedingsprioriteiten. Een strikt zoutvrij dieet is niet altijd nodig voor een korte, lage dosis corticosteroïdtherapie, terwijl het aanbevolen wordt voor een langdurige behandeling met hoge doses.
